Ba al zenekien…

Bertsio batek dioenez Elkano ez zen eskorbutoak jota hil, beti adierazi izan den moduan, baizik eta arrain handi bat jatean intoxikatuta, ziurrenera “txakurraren moduko hortzak zituen” barrakuda bat janda (Andres de Urdaneta), eta “harekin batera jan zuten gizon nagusi guztiak ere hil egin ziren, ia 40 egunetan guztiak”. (Juan de Mazuecos). Hipotesi horren arabera, ziguatera izeneko intoxikazioaz hil zen. Ziguatera koraldun arrezifeetan elikatu edo bizi diren arrainak jatearen ondoriozko intoxikazio modu ohiko bat da, eta tropiko eta azpi-tropikoetan endemikoa da arrain ziguatoen kontsumoa dela eta.
Elkanok bere testamentuan ezarri zuen herrian ohikoa zena ordaindu zedila bere heriotzaren urteurrenean bere eta bere aitaren arimaren alde hiru meza egiteko, bata San Salvador elizan, beste bat Domingo anaiak emango zuen Magdalena elizan eta hirugarrena, Rodrigo de Ainza ilobak Donostiako elizan. Besteak beste, Getariko 30 txirori, behartsuenei, sokatxo zuriduneko zetazko zaiak emateko eskatu zuen.
Nao Victoria-ren erreplika
Elkanok lau emakume aipatzen ditu bere testamentuan; ama; Maria Hernandez de Hernialde, Domingo del Cano bere semearen ama; Maria Vidaurreta, bere alabaren ama, Valladoliden bizi zena, eta Isabel del Puerto lehengusina.
Erregeak aurkikuntzak bere lurraldearen mugen barnean egiteko agindua eman zuen baina Portugaleko Erregeak ez zion espedizioari harrera batere onik egin, are gutxiago, Magallanes eta Falero bere menekoak izanik, eta ahal zuen moduan hura eragozten saiatu zen.
Sanlucar de Barrameda eta Tenerife arteko batez besteko abiadura 5,5 korapilokoa izan zen. Sanlucar de Barramedatik Magallanesen Lurmuturrera arte urtebete, hilabete eta egun bat eman zuten, 6.737 miliako distantzia urratuz.
Portugaleko Manuel I erregea atsekabeturik zegoen oso Magallanesekin eta gerraontziak bidali zituen Itxaropen Oneko Lurmuturrerantz Magallanes geldiarazteko. Baina sekula ez zuten aurkitu, izan ere, Magallanes mendebalderantz abiatu en, itsas ezezagunetan barrena.
Magallaes itsasarteako mapa – Hondius (1606)
San Julian (49º40´S) izendatu zuten portuan bost hilabete baino gehiago eman zuten geldi. Denbora hori itsasontziak karenatzeko baliatu zuten.
Magallanesek negua San Julianen igarotzea erabaki zuen, nahiz eta erabaki hura beste batzuek partekatu ez, lur epelagoetara joan nahi baitzuten.
San Julianen matxinada prestatu zuten, eta hori Magallanesen aditzera iritsi zen, nahiz eta berak halakorik gerta zitekeela aurreikusi. Hurrengo egunean San Julianen aingurak botatzean, Erramu Igandea izaki, tripulazio osoa lurreratu eta mezara joateko aginduak eman zituen eta ondoren bazkaria prestatu zuen kapitain guztiekin, baina San Antonioko kapitaina, Alvaro de Mesquida, soilik bertaratu zen.
Magallanesen gorpu zatikatua sekula ez zitzaien espainiarrei entregatu eta portuan obelisko txuri bat altxatu zuten, egun oraindik borroka hura oroitzen duena.

Itsas Museoa Fundazioak editatutako “Desvelando Horizontes: La Circunavegación de Magallanes y Elcano” liburutik eskuratutako datuak.

Egitasmo hau Mundu Biraren V. Mendeurrenerako Komisioaren programak abala ematen dien ekintzen barne dago.